Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Turkse economie verkeert in onzekerheid

9 september 2013 - Afgelopen week vertrok premier Erdoğan vol vertrouwen naar Buenos Aires om te lobbyen voor de Olympische Zomerspelen van 2020. Naast Istanbul waren Tokyo en Madrid in de race om het sportevenement te organiseren. Uiteindelijk was het verliezen van de Spelen aan Tokyo een grote tegenvaller voor de premier. De Spelen werden gezien als een mogelijk bindend element voor de momenteel sterk verdeelde Turkse samenleving. Ook zou Turkije daarmee het eerste land met een islamitische meerderheid zijn dat de Spelen zou mogen organiseren. Ook het positieve effect van de Spelen op de Turkse economie speelde een rol. Met de lokale verkiezingen in aantocht belooft het voor Erdoğan spannend te worden. De economische indicatoren vertonen zorgelijke aspecten. De lira devalueerde in een korte tijd met 12%, de inflatie blijft hoog en de Gezi-protesten en de aanhoudende problemen in de buurlanden hebben de buitenlandse investeerders onzeker gemaakt. Dit alles rechtvaardigd de vraag of de beoogde jaarlijkse groei van 4% wel gehaald zal worden.

Lira op historisch dieptepunt
De bekendmaking van de Amerikaanse Centrale Bank, The Federal Reserve in mei om de maandelijkse obligatie-aankopen van $85 miljard af te bouwen heeft op grote opkomende markten als Turkije, Brazilië en India voor grote onrust gezorgd. In augustus liet de Federal Reserve weten dat de afbouw binnen een maand kon beginnen waarop een uitstroom van investeringen in Turkije niet meer te stoppen was. De lira zakte afgelopen donderdag verder af naar een historisch dieptepunt van 2,08 dollar. Om de lira nog enigszins onder controle te houden heeft de Turkse Centrale Bank voor $8,6 miljard geïntervenieerd op de valutamarkten en buitenlandse valutareserves verkocht. Na een kortstondig herstel daalde de lira echter opnieuw naar het niveau van voor de interventie.

Hoewel in augustus het inflatiecijfer licht daalde van 8,88% naar 8,2% wordt verwacht dat het de komende maanden opnieuw zal stijgen. Dit onder meer door de devaluatie van de lira en de verwachte stijging van de olieprijzen door de Syriëcrisis. Om de stijging van de inflatie in te dammen heeft de Centrale Bank binnen korte tijd tweemaal de rentetarieven verhoogd. Na een stijging van 75 basispunten in juli is de rente op 20 augustus met nog eens 50 basispunten verhoogd naar 7,75%. Ook problemen met de tekorten op de lopende rekening zorgen ervoor dat een verhoging van de rente noodzakelijk is. Met de volledige afbouw van de Amerikaanse obligatie-aankopen in het vooruitzicht verwacht het Londense consultancybureau Capital Economics dat het rentecijfer tegen 2014 met nog 4,5 basispunten naar 12,25% zal moeten stijgen om de tekorten te financieren. In regeringskringen wordt gevreesd voor een einde van de economische groei. Zo liet de Minister van Economische Zaken Zafer Çağlayan weten dat hij ‘allergisch’ is voor rentestijgingen terwijl de uitspraken van Erdoğan over de zogenoemde ‘rentelobby’ nog hevig naklinken. De gouverneur van de Centrale Bank Erdem Başçı maakte bekend de rente niet verder omhoog te schroeven omdat hij andere ‘verrassingen’ achter de hand zou hebben om de lira te stimuleren.

Tekort op de lopende rekening
Een ander groot probleem van de Turkse economie is het grote tekort op de lopende rekening dat momenteel $55-60 miljard bedraagt, ongeveer 6,5% van het BBP. Terwijl het nieuws dat de schuld bij het IMF afgelost was groots werd bekendgemaakt, heeft Erdoğan ook toegegeven dat economie nog kwetsbaar is door de hoge tekorten. Mede dankzij de Foreign Direct Investments (FDI) kon Turkije de tekort opvangen. De behoefte aan dit korte termijn kapitaal om de buitenlandse schulden te betalen stijgt echter sneller dan het nationaal inkomen. De vraag naar korte termijn kapitaal wordt geschat op $225 miljard, ongeveer een kwart van het Turks BBP en twee tot drie keer meer dan de vraag van India of Brazilië. Terwijl aan het begin van de kredietcrisis het korte termijn kapitaal slechts één derde van het instromende kapitaal uitmaakte is dat volgens de Wall Street Journal inmiddels opgelopen tot 60%. Volgens economen kan dit slechts veranderen door de rentetarieven te verhogen en daarmee buitenlandse investeerders aan te trekken. Daarnaast bedroeg de buitenlandse schuld in mei $350 miljard. Volgens berekeningen is deze inmiddels opgelopen tot $365 miljard waarvan tweederde uit private schuld bestaat. De buitenlandse schuld is momenteel gelijk aan 41 tot 42% van het nationaal inkomen. Turkije zal spoedig op zoek moeten gaan naar nieuw kapitaal. Binnen 12 maanden dient al $165 miljard aan buitenlandse schuld afgelost te worden. Daarnaast bedraagt het tekort op de lopende rekening $60 miljard. De staatsschuld bedroeg in 2012 36,2% van het BBP, nog ver onder de Maastricht-criteria van 60%.

Ook financierders uit de Arabische wereld trekken zich steeds meer terug. Zo hebben de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) onlangs het ‘grootste Turkse energieproject ooit’ opgeschort. Het staatsbedrijf van de VAE, TAQA, zou voor $12 miljard investeren in een kolenproject in Turkije. Vermoed wordt dat de voortdurende kritiek van Erdoğan op de Golfstaten voor hun steun aan het Egyptische leger de reden is voor de opschorting. Wegens de goede banden tussen de VAE en Saoedi-Arabië bracht de minister van Buitenlandse Zaken Davutoğlu een bezoek aan Riyad. De minister liet niets los over wat er besproken was maar er wordt aangenomen dat gepoogd werd de meningsverschillen ten opzichte van Egypte te overbruggen om zo de financiële banden met de Golfstaten weer aan te halen. Waar Turkije voorheen het tekort op de lopende rekening nog onder controle had door de handel met Egypte en Syrië zijn de economische activiteiten met deze landen momenteel voor een belangrijk deel gestaakt.

De beslissing van de Federal Reserve heeft de zwakheden van verschillende opkomende economieën blootgelegd. Door een complex aan chronische problemen in de Turkse economie lijkt het land zwaarder getroffen te worden dan overige opkomende economieën en is de vraag naar hervormingen in de economie en in het onderwijs groot. Door het wegvallen van de handel met Syrië en door de positie die Turkije heeft ingenomen inzake de Arabische opstanden is de export al met 9,3% gedaald. De belastinginval bij de Koç-groep die gezien wordt als een afstraffing voor hun steun aan de betogers bij de Gezi-protesten heeft voor verdere onrust op de beursvloer gezorgd. Nu de Centrale Bank heeft besloten om het verhogen van de rentetarieven uit te sluiten en een duidelijk beleid om de lira van een verdere val af te wenden ontbreekt is het de vraag hoe in de toekomst nog buitenlandse investeerders aangetrokken kunnen worden. Het laatste nieuws biedt in ieder geval hoop. Het Turkse BBP groeide in het tweede kwartaal van 2013 met 4,4% door de stijgende binnenlandse vraag en overheidsuitgaven. Eerdere voorspellingen kwamen uit op een groei van 3,5 terwijl de meest optimistische economen een groei van 4,2% voorspelden. 

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...