Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Turks energiebeleid met ambitie

31 mei 2013 Bevolkingsgroei en een ontwikkelende economie dragen ertoe bij dat de vraag naar energie in Turkije toeneemt. Volgens het Internationaal Energie Agentschap zal de vraag het komende decennium verdubbelen. De Turkse overheid is genoodzaakt te anticiperen op de groeiende behoefte. Het garanderen van energie is daarom een van de topprioriteiten in het Turkse energiebeleid. Diversificatie van het aanbod, ontmoedigen van importafhankelijkheid en het aanbieden van energie tegen een redelijke prijs zijn de speerpunten. Daarnaast toont het energiebeleid ambitie: Turkije streeft naar het innemen van een centrale positie op de internationale energiemarkt.

Turkije beschikt niet over natuurlijke energievoorraden, en is hierdoor grotendeels afhankelijk van import. 72% van de energiebehoeften – voornamelijk gas en olie – wordt geïmporteerd. Door globalisering is de druk op energievoorraden wereldwijd toegenomen. Als land zonder natuurlijke energiebronnen, is Turkije afhankelijk van de import van gas en olie. Omdat schaarste zich steeds meer doet gelden, is de Turkse energie strategie van koers gewijzigd: Turkije wil minder afhankelijk zijn van import en meer alternatieven aanwenden. Dit is goed zichtbaar in recente ontwikkelingen. Zo is er begin mei een overeenkomst tussen Turkije en een Frans-Japans consortium gesloten om een tweede kerncentrale te bouwen in Sinop. Deze kerncentrale zal, net als de eerste kerncentrale in Akkuyu, een capaciteit van 4800 megawatt aan nucleaire energie kunnen leveren. Over 10 jaar (2023) moet de eerste unit van de Sinop-centrale operationeel zijn. Inmiddels is Turkije gestart met plannen voor een derde kerncentrale. De kerncentrales van Akkuyu en Sinop zijn zeer waarschijnlijk ontoereikend om te voorzien in de groeiende energiebehoefte van Turkije. Wanneer Turkije eenmaal over drie operationele kerncentrales beschikt,  kan de energie import met een derde worden teruggevoerd.

Groene energie
Een andere wijze waarop Turkije meer variatie in haar energie-mix brengt, is de vergroting van het aanbod in groene energie. Begin mei is de eerste zonne-energie centrale geopend in de zuidelijke provincie Mersin: een van ’s werelds zonnigste gebieden. Dit levert genoeg energie op voor 1500 huishoudens. Ook is er recentelijk het startsein gegeven voor een windpark in de noordelijke provincie Balıkesir, wat in de toekomst de grootste van het land moet worden. 

TANAP
Verscheidene nieuwe projecten moeten Turkije transformeren tot een doorvoerland, waardoor het een sterke positie op de internationale markt kan innemen. Een van deze projecten is de ‘Trans Anatolian Pipeline’ (TANAP). TANAP vervoert gas uit de Kaspische zee via Azerbeidzjan en Georgië naar het westen van Turkije, waar het vervolgens via twee andere pijpleidingen (Nabucco en Trans Adriactic Pipeline) wordt doorgevoerd naar Europa. TANAP is een belangrijke oplossing voor het Europese energievraagstuk, omdat Europa op zoek is naar alternatieven voor Russisch gas. Om de pijpleidingen rendabel te maken, zal er ook gas uit Noord-Irak worden aangevoerd.

Regionale ontwikkelingen
De regio biedt echter meer mogelijkheden. Op de middellange termijn kan Turkije de behoefte aan energie in het Midden-Oosten vervullen met energie opgewekt uit de Turkse kerncentrales. Deze behoefte is ontstaan door veiligheidsproblemen die de energietoevoer in het Midden-Oosten bemoeilijken. Zo zijn Jordanië en Israël afhankelijk van energie geïmporteerd uit Egypte. Sinds de machtswisseling in Egypte is de energietoevoer naar Jordanië en Israël meerdere malen onderbroken, waardoor zij minder energie ontvingen dan afgesproken. In het licht van de Arabische lente zijn ook besluiten voor grote projecten als nieuwe kerncentrales uitgesteld in Egypte en Jordanië. Fragiele vrede in het Zuidoosten van Turkije biedt andere mogelijkheden. De kans op toenemende veiligheid, als gevolg van de vredesonderhandelingen tussen de PKK en Turkije, verminderen het sabotagerisico en de kwetsbaarheid van pijpleidingen, waardoor met meer zekerheid gas kan worden doorgevoerd uit Noord-Irak. Tenslotte bestaat de mogelijkheid gas- en oliereserves uit de Oostelijke Middellandse zee, waar zowel Cyprus, Israël en Turkije aanspraak op maken, te vervoeren door Turkse pijpleidingen als TANAP. Economisch gezien, is de exploitatie en transportatie van de reserves via de Turkse pijpleidingen naar de wereldmarkt het meest haalbaar voor Israël en Cyprus. Turkije geeft aan open te staan voor samenwerking met Cyprus en Israël, mits  politieke stabiliteit in de regio wordt bereikt. Met politieke stabiliteit doelt Turkije op de mogelijkheid om verschillen met Cyprus te overbruggen en tot een vredesovereenkomst te komen. Turkije wil dat de reserves die voor de kust van Cyprus zijn gevonden, worden gedeeld door het hele eiland. Gebeurt dit niet, dan beschouwt Turkije de exploitatie van de reserves als illegaal. Het aantreden van de nieuwe Cypriotische president Nicos Anastasiades biedt perspectief op onderhandelingen, omdat hij in het verleden al aangaf voor een oplossing van het conflict te zijn.

Het lijkt erop dat Turkije de juiste weg ingeslagen is. Het is een kwestie van tijd voordat het Turkse energiebeleid haar vruchten zal afwerpen. Niet alleen Turkije maar ook de regio en Europa zullen profiteren van deze ontwikkelingen. Opvallend: de verwachting is dat de uitvoering van het Turkse energiebeleid kan leiden tot stabiliteit en normalisatie van (bi- en multilaterale)relaties in de regio.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...