Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Een warme zomer in Turkije

14 augustus 2013 - Toen begin juli de laatste demonstranten hun spulletjes bij elkaar zochten en het gewone leven rond Taksim en elders weer zijn loop nam, bleven velen achter met de vraag wat de nasleep van deze ongekende confrontatie tussen de regering-Erdoğan en de bonte gelegenheidscoalitie aan demonstranten zou zijn. Die vraag moet beslist ook aan de orde zijn gekomen in de hoogste regionen van het Koç concern. Het Koç concern omvat 115 bedrijven in de meest uiteenlopende sectoren en is het enige Turkse bedrijf dat in de Forbes/Fortune top 500-lijsten voorkomt. Bekende merken van Koç zijn Otokar (vervoersmiddelen), Arçelik (witgoed) en de Yapi Kredi bank. Hun Divan onderneming is een grote speler op de toeristische markt. Het Koç concern, dat in 2010 volgens eigen opgave goed was voor een omzet van 53,8 miljard Turkse Lira’s (ongeveer 21 miljard €) is nu uitgerekend via deze tak betrokken geraakt bij de demonstraties op Taksim.

In het prominente hotel dat de naam van de onderneming draagt, zochten in de strijd die op zaterdagavond 28 mei losbarstte tientallen gewonde demonstranten hun toevlucht. Gedurende de weken dat de bezetting van Gezi Park duurde, fungeerde de lobby van het Divan Hotel als een soort noodhospitaal. Deze gastvrijheid lijkt het concern nu op te breken.

De familie Koç (sinds 1926 in business) behoort tot een selecte groep van gevestigde familie-ondernemingen die naast commerciële activiteiten ook hun sporen hebben verdiend met meer culturele en wetenschappelijke initiatieven (musea, scholen, universiteiten, liefdadigheidsinstellingen etc.). Deze families, w.o. ook de Sabançi, Ezacibaşi en de Doĝan families, hebben een voornamelijk seculiere oriëntatie, groot geworden als ze zijn in de periode dat die stroming het publieke en zakenleven in Turkije domineerde. Ze maken deel uit van de seculiere ondernemersorganisatie TÜSIAD, die een kritische houding aanneemt ten aanzien van de huidige regering, maar wier leden ondertussen nog steeds wel goed zijn voor meer dan de helft van het BNP van Turkije. Ten tijde van de Gezi Park demonstraties wees een enquête onder 500 CEO’s uit dat een meerderheid zich kon vinden in de uitgangspunten van de demonstranten. Veel van deze CEO’s zijn aangesloten bij TÜSIAD, in tegenstelling tot ondernemers die zich meer identificeren met de AK-partij, die vaak lid zijn van TUSKON of aanhangers van de prediker Fettulah Gülen waar MÜSIAD de spreekbuis van is.

De inval op 24 juli in twee ondernemingen van Koç (allebei energie-gerelateerd) moet dan ook als een waarschuwing aan het seculiere deel van de Turkse business community worden gezien. De argumentatie van minister van Financiën Simsek dat het om een reguliere belastingcontrole gaat, is niet geloofwaardig: de Koç Holding is al goed voor ca 9% van de totale belastinginkomsten. Wel een omvang om in de gaten te houden, maar er zijn bedrijven in Turkije te over die een minder goede belasting track record hebben. Weinigen twijfelen er aan dat dit een politiek geïnspireerde actie is. Temeer daar bij een van de andere Koç ondernemingen (defensievaartuigen) een belangrijke order (1,1 miljard €) door de regering afgelast werd in de week voorafgaande aan de inval. En daarmee rijst de vraag: hoe ver zal de regering hierin willen gaan?

Het valt niet uit te sluiten dat Premier Erdoğan met grote zorg heeft gekeken naar de positie van een vergelijkbare familie in Egypte, de Sawiris, die zich in een interview in The New York Times er op voor lieten staan de coup tegen de Egyptische President Morsi te hebben gefinancierd. Deze seculiere, Koptische eigenaars van het concern OCI zijn voor de Egyptische economie van ongeveer vergelijkbare betekenis als Koç voor Turkije. Die parallel heeft Erdoğan blijkbaar doorgetrokken en voorkomen is beter dan genezen.

Het spreekt vanzelf dat deze acties voor onrust zorgen op de markten. Het aandeel Koç liep meteen averij op, maar ook andere grote, al dan niet aan de AKP-gelieerde ondernemingen maken zich zorgen. Bovendien, minstens zo belangrijk: wat is het effect op de buitenlandse investeringen? De Foreign Direct Investments (FDI) compenseren het historisch hoge tekort op de lopende rekening van Turkije en daalden in de eerste vijf maanden van 2013 ten opzichte van 2012 met 33%. En dat was dus nog vóór het eventuele Gezi effect. Willekeurig, door politieke motieven ingegeven, optreden in de economie ondermijnt het vertrouwen in de Turkse rechtstaat. Dat zal buitenlandse investeerders op termijn niet onberoerd laten.  

Lily Sprangers,
Directeur Turkije Instituut

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...