Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

UPDATE: Ontwikkelingen op de financiële markt

10 februari 2014 -Tijdens een spoedberaad in de nacht van 28 januari heeft de Turkse Centrale Bank verschillende rentetarieven fors opgeschroefd. De ontmoeting die drie weken eerder plaatsvond dan gepland, resulteerde in een verhoging van de basisrente van 4,5% naar 10% en een verhoging van de reporente van 7,75% naar 12%. Ook de tarieven voor kortetermijnleningen aan andere banken werden verhoogd. De maatregel wordt gezien als een poging om de lira –die de afgelopen weken dieptepunt na dieptepunt bereikte– voor een verdere val te behoeden alsook om de inflatie te beteugelen (momenteel 7,5%). Hoewel de financiële markten al maandenlang aansporen op een renteverhoging bleek de maatregel niet bijzonder effectief. Na de bekendmaking steeg de Turkse lira naar 2,16 tegenover de dollar, van 2,25 eerder op dezelfde dag, maar zakte aan het einde van de dag verder naar 2,27 lira. Momenteel wordt er per dollar 2,21 lira verhandeld.

Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht heeft premier Erdoğan al zijn ongenoegen geuit door te waarschuwen dat hij toekomstige renteverhogingen niet zal aanvaarden. Verwacht wordt dat door de renteverhoging de economische groei van 4% voor 2014 niet gehaald zal worden, met als gevolg dat ook de buitenlandse investeringen en binnenlandse consumptie zullen afnemen. Volgens analisten was de renteverhoging en de timing daarvan politiek gemotiveerd. Een zwakke lira net voor de verkiezingen is voor iedere Turkse regering een grote risico. Terwijl de koers van de dollar steeg speculeerden de financiële markten over een mogelijke daling van de Turkse koers naar 2,50 lira tegenover de dollar, wat grote psychologische schade zou toebrengen aan de positie van de regerende AKP.

Economen in Ankara zijn echter van mening dat de maatregelen te laat zijn genomen. Het voortdurende uitstel van de renteverhoging heeft de Turkse markten verzwakt en verder blootgesteld aan valutaschommelingen met de agressieve renteverhoging als gevolg. Hoewel de Centrale Bank op papier een onafhankelijk instituut is, zijn er in Turkije geen twijfels dat de bank tot voor kort in lijn met het regeringsbeleid handelde. Erdoğan heeft zich in het verleden veelvuldig uitgesproken tegen een renteverhoging. De antiregeringsprotesten in het Gezi Park versterkten zijn oppositie omdat de premier ervan overtuigd was dat de protesten werden gesteund door een zekere ‘internationale rente-lobby’ die erop uit is de Turkse economie te ondermijnen.

Ook TÜSIAD, de grootste werkgeversfederatie van het land, werd door Erdoğan onder vuur genomen. De voorzitter van TÜSIAD, Muharrem Yılmaz, waarschuwde de Turkse regering tegen het afschrikken van buitenlandse investeerders. ´In een land waar de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het geding is, waar het justitieel apparaat niet in overeenstemming met EU-criteria handelt en waar belastingwetten worden gebruikt om het bedrijfsleven te straffen zullen buitenlandse investeerders wegblijven,’ aldus Yılmaz. De volgende dag werd TÜSIAD door Erdoğan beschuldigd van landsverraad.

Turkije is niet de enige opkomende economie die tegenslagen heeft te verwerken door de maatregel van de Amerikaanse Federal Reserve. Ook landen als Zuid-Afrika, India en Brazilië ondervinden de gevolgen van de afbouw van het stimuleringsprogramma. In de voorgaande jaren hebben deze landen de instroom van buitenlands kapitaal zien stijgen nadat de Federal Reserve de rentevoet in de Verenigde Staten kunstmatig laag hield en voor miljarden dollars aan obligaties opkocht. Nu de rentevoet in de Verenigde Staten hoogstwaarschijnlijk weer zal stijgen trekken investeerders hun geld terug uit opkomende economieën, zoals Turkije.

Volgens Sinan Ülgen van de Istanbulse denktank EDAM heeft het Turks groeimodel gefaald. De Turkse economie groeide explosief in tijden dat de rentevoet op een mondiaal schaal laag lag. Het was echter al jarenlang duidelijk dat dit model ten einde zou komen als verschillende centrale banken, zoals de FED, de rentevoet weer zouden verhogen. Daarnaast spelen ook de Turkse interne problemen mee zoals het corruptieschandaal dat sinds 17 december iedere dag weer nieuwe onthullingen biedt en de harde retoriek van premier Erdoğan jegens het bedrijfsleven die veel investeerders heeft afgeschrikt. Ook is Ankara volgens veel waarnemers tekort geschoten om de Turkse economie meer robuust te maken voor externe schokken. Structurele hervormingen om de binnenlandse productiviteit te verhogen en om het onderwijs te verbeteren zijn hard nodig, aldus Ülgen.

Hoewel Erdoğan faliekant tegen een renteverhoging is heeft hij inmiddels bekendgemaakt over een Plan B en C te beschikken voor het geval de maatregel van de Centrale Bank niet effectief is. Ook zal er spoedig volgens de premier een ‘ongebruikelijk’ economisch pakket gepresenteerd worden. Erdoğan liet echter in het midden wat voor hervormingen er verwacht kunnen worden, hetgeen de onrust op de markten niet wegnam. Veel economen vrezen voor een invoering van kapitaalcontroles zoals in de jaren ’80 in Turkije het geval was. Minister van Financiën Şimşek greep de volgende dag in en kondigde aan dat er geen sprake is van beperkingen op het kapitaalverkeer.

Inmiddels heeft ook Kemal Derviş, voormalig vicepresident van de Wereldbank, zich over de ontwikkelingen in Turkije uitgesproken. Derviş ziet geen doemscenario zoals tijdens de economische crisis in 2001 maar waarschuwt voor een achteruitgang van de onafhankelijkheid van economische instituties. Als oplossing voor de huidige problemen verwijst Derviş naar de komende reeks verkiezingen, ‘voor zover deze vredig en democratisch verlopen’.

 

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...