Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Internationale Handel

In de dertiende eeuw was Anatolië al een belangrijke doorvoerroute voor de handel tussen Oost en West. De belangrijkste handelswaar waren fijn textiel uit Florence en Vlaanderen en zijde uit China en Perzië. Anatolië was ook een doorvoerroute voor de handel tussen het Khanaat van de Gouden Horde ten noorden van de Zwarte Zee en Arabië, waarbij specerijen, suiker en textiel uit het zuiden werd verhandeld voor bont en slaven uit het noorden.

Met de opkomst van het Osmaanse Rijk in de veertiende eeuw verschoof het politieke en commerciële centrum naar het westen van Anatolië en werd Bursa de belangrijkste handelsstad. Beyazıt I (r. 1389-1402) wist de zijderoute in handen te krijgen. Deze voerde langs Amasya en Tokat, die in de vijftiende eeuw na Bursa de belangrijkste economische en culturele steden in Anatolië werden. Na het verslaan van de Karamaniden in 1468 wonnen de Osmanen ook de controle over de handel in goederen uit Indië en Arabië.

Door de groei van de Europese zijde-industrie werd Bursa het internationale centrum voor de handel in de in Europa zeer gewilde Perzische zijde. In 1516-17 veroverden de Osmanen ook de belangrijke handelsstad Aleppo (in Syrië), waarmee ze de volledige zijdehandel naar Europa in handen kregen. Andere belangrijke producten die in Bursa werden verhandeld waren muskus, rabarber, Chinees porselein, Europese weefsels en gouden en zilveren munten. Ook de zeeroutes van de havensteden in Egypte en Syrië naar Antalya, Alanya en Istanbul waren zeer belangrijk. De rijke provincies Egypte en Syrië waren van essentieel belang voor de Osmaanse economie en Antalya was een belangrijk centrum voor de slavenhandel. Daarnaast vormde de handel over de Zwarte Zee een belangrijk aandeel in de Osmaanse economie, met name voor de bevoorrading van Istanbul. Omdat de Osmanen de Dardanellen controleerden waren zij in staat de Italianen van de Zwarte Zeehandel uit te sluiten.

Italiaanse stadsstaten, met name Venetië, bezaten in de dertiende eeuw een uitgebreid koloniaal rijk in de Levant (het oostelijk Middellandse Zeegebied) en controleerden de handel in het gebied. De opkomst van de Osmanen bedreigde de handelspositie van Venetië. Dit leidde in de veertiende en vijftiende eeuw voortdurend tot schermutselingen tussen de twee grootmachten, waarbij de Osmanen soms de steun kregen van Venetiës rivaal Genua. Tijdens de regering van Mehmet de Veroveraar kwam het tot een openlijke oorlog met Venetië die zou duren van 1463 tot 1479. Vooral Florence en Ragusa (Dubrovnik) profiteerden hiervan door de handel met het Osmaanse Rijk van Venetië over te nemen. In de volgende eeuwen zou het nog verschillende malen tot een oorlog met Venetië komen.

In de tweede helft van de zestiende eeuw werden Ragusa en Venetië van de Levantijnse markten verdrongen door Frankrijk, Engeland en Holland. Al voor de verovering van Istanbul in 1453 hadden de Osmanen handelsprivileges toegestaan aan Genuese en Venetiaanse handelslieden, de zogenaamde ‘capitulaties’. In 1569 werden capitulaties toegestaan aan Frankrijk, die later model stonden voor capitulaties aan Engeland, Holland en andere Europese staten. Engeland ontving capitulaties in 1580 en Holland in 1612. De Engelse, in 1581 opgerichte Levant Company zou de daaropvolgende decennia de handel in de Levant domineren.  Alhoewel ook veel Hollandse handelaren actief waren in de Levant stichtten zij geen aparte compagnie naar het voorbeeld van de bekende V.O.C. Wel kwam er de ‘Directie voor de Levantse Handel’,  gevestigd in een aantal steden in de Republiek en vertegenwoordigd in Constantinopel. Deze directie richtte zich onder andere op het geven van advies betreffende de handel in de Levant en de begeleiding van Nederlandse schepen.

De Osmanen hadden de capitulaties altijd gebruikt als een politiek wapen, waarmee ze verschillende tegenstanders tegen elkaar uit konden spelen. Door de groei van de macht van de West-Europese staten werd het Osmaanse Rijk echter steeds meer van hen afhankelijk en kon het de capitulaties niet meer eenzijdig intrekken. De capitulaties zouden na de industriële revolutie in West-Europa desastreuze gevolgen hebben voor de Osmaanse economie.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...