Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Hoogtijdagen van het Rijk, 1451-1595

De regeerperiode van Sultan Mehmet II (de ‘Veroveraar’, r. 1451-1481) was een meer dan dertig jaar durende, vrijwel ononderbroken serie van veldtochten die in eerste instantie naar het westen gericht waren, maar zich later ook richtten tegen Uzun Hasan, de leider van de Turkmeense Akkoyunlu-federatie in het oosten. De oorlog tegen Venetië (1463-1479) nam bijna de helft van Mehmets regeerperiode in beslag. Op 29 mei 1453 nam het leger van Mehmet II na een twee maanden durende belegering (zie afbeelding: een Europees schilderij uit 1499) de Byzantijnse hoofdstad Constantinopel in. De Genuese kolonie Galata (op de linkeroever van de Gouden Hoorn) gaf zich nog op dezelfde dag over. Sultan Mehmet II was de stichter van het klassieke Osmaanse Rijk.

Zijn opvolger Sultan Beyazıt II (r. 1481-1512) wist in 1484 de belangrijke handelscentra Akkerman en Kilia, ten noordwesten van de Zwarte Zee, te veroveren. Rond de overgang naar de zestiende eeuw ontstonden met het Habsburgse Rijk en het Safavidische Rijk in Iran de machten die in de daaropvolgende twee eeuwen de belangrijkste vijanden van de Osmanen zouden zijn. In Iran verscheen rond 1500 de Safavidische Sjah Ismail, die in 1508 Bagdad veroverde. De controle over Bagdad en de sjiitische pelgrimsoorden Kerbela en Najaf zou tot in de achttiende eeuw meerdere malen wisselen tussen Iran en de Osmaanse staat.

Beyazıts zoon en opvolger Selim I (r. 1512-1520) hield zich vrijwel uitsluitend bezig met het bevechten van de oostelijke vijanden, Iran en Egypte. Sjah Ismail was in 1501 in Tabriz aan de macht gekomen en had in korte tijd grote delen van Iran en Irak veroverd. In de slag bij Çaldıran (1514) versloegen de Osmanen Ismail en bezetten nu definitief Diyarbakır en de regio rond de bovenloop van de Eufraat. Na de inname van Tabriz in hetzelfde jaar liet Selim I vele geleerden, kunstenaars en ambachtslieden uit deze stad naar Istanbul komen. Zij zouden een belangrijke stempel op de Osmaanse hofcultuur drukken. In 1517 vielen Damascus en Cairo en de Emir van Mekka gaf zich korte tijd later over. De volgende vier eeuwen zou de zorg over de heilige plaatsen en de bescherming van de pelgrimsroutes een van de belangrijkste bronnen voor de legitimatie van Osmaanse heerschappij vormen.

Aan het begin van zijn regering lukte het Sultan Süleyman I (‘de Grote’, r. 1520-1566) de strategisch zeer belangrijke doelen Belgrado (1521) en Rhodos (1522) te veroveren. Onder Süleyman werden ook de Noord-Afrikaanse havensteden Algiers en Tunis ingelijfd in het Osmaanse provinciebestuur. Dit was vooral de verdienste van vlootvoogd Oruç en zijn jongere broer Hayreddin ‘Barbarossa’. Gedurende zijn zesenveertig jaar durende regering voegde Süleyman gebieden in Oost-Anatolië, Irak, rond de Perzische golf, de Rode en de Egeïsche Zee, Moldavië en Hongarije toe aan het rijk.

Verschillende Franse koningen en Duitse prinsen hadden allianties met hem gezocht tegen gezamenlijke vijanden; het rijk zou nooit meer zo’n belangrijke internationale rol spelen als tijdens de hoogtijdagen van de regering van Süleyman I. Süleyman voerde dertien legercampagnes in eigen persoon aan en hij stierf in 1566 tijdens een veldtocht naar Hongarije.

Onder Süleymans zoon Selim II (r. 1566-1574) ging de dominante positie in de Middellandse Zee verloren, al werd het eiland Cyprus nog wel op de Venetianen veroverd. Dit belangrijke strategische steunpunt tussen Egypte en Istanbul zou tot 1878 in Osmaanse handen blijven. Tussen 1578 en 1590 verkeerde het Osmaanse Rijk onder Selims opvolger Murat III (r. 1574-1595) in een permanente staat van oorlog met het Safavidische Iran. Het vredesverdrag in 1590 stelde de niet onaanzienlijke gebiedsuitbreiding in het Oosten (Azerbeidjaan, de Kaukasus) veilig. Hier stond tegenover dat in het westen het front met de Oostenrijkse Habsburgers in 1593 werd heropend, waarmee het startsein werd gegeven voor het conflict dat bekend zou komen te staan als de Dertienjarige Oorlog (1593-1606).

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...