Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Relatie tot (nationalistisch-)islamitische bewegingen: Milli Görüş en Nakşibendi

Milli Görüş
De AK-partij is tot op zekere hoogte de voortzetting van een aantal verschillende politieke partijen die in uiteenlopende mate islamistisch en/of antiwesters waren en die in de afgelopen decennia verboden werden. De politieke voorlopers van de AKP werden alle beïnvloed door de religieusconservatieve Milli Görüş-beweging.

Deze organisatie werd opgericht door Necmettin Erbakan en heeft een sterke Turks-nationalistische component. Milli Görüş keert zich tegen mondialisering en de westerse oriëntatie van Turkije. Zo zou Turkije ondermeer het NAVO-lidmaatschap moeten opzeggen en toenadering moeten zoeken tot andere moslimlanden. Milli Görüş is niet noodzakelijk tegen modernisatie, maar benadrukt de Osmaanse wortels van Turkije en bepleit een moderniseringstraject waarin Turkije verder integreert in het Midden-Oosten en het land een hegemoniale rol in de islamitische wereld inneemt. De Turkse islam zou in deze visie als leiddraad voor de politieke koers moeten fungeren. Veel AKP-politici hebben wortels in de Milli Görüş-beweging .

Nakşibendi

Het Milli Görüş-gedachtegoed werd beïnvloed door islamitische denkers zoals Hasan al-Banna, Sayyid Qutb en Mawdudi, en in het bijzonder door de Nakşibendi Sheikh Mehmet Zahit Kotku (1897-1980; zie foto).

De Nakşibendi is van oorsprong een eeuwenoude spirituele islamitische Sufi-orde. Hoewel afzonderlijke islamitische ordes in de eerste decennia na het uitroepen van de Turkse republiek (1923) werden verboden, is de Nakşibendi-beweging erin geslaagd te overleven en zich structureel aan te passen aan nieuwe omstandigheden. De beweging heeft zich gaandeweg van een mystieke Sufi-orde ontwikkeld tot een sociaal-maatschappelijke organisatie die verspreid over Turkije inmiddels over een breed netwerk beschikt.

Onder invloed van Mehmet Zahit Kotku ontwikkelde de Nakşibendi zich sinds de jaren ‘50 tot een beweging die zich ook bezig zou gaan houden met politiek-maatschappelijke thema’s en de positie van religie in het seculiere Turkse politieke systeem. Kotku moedigde zijn volgelingen aan om door middel van de oprichting van partijen deel te nemen aan het politieke proces. Zo zou Kotku een belangrijke rol hebben gespeeld hebben bij de oprichting van de Partij van de Nationale Verlossing (MSP)  en de Nationale Verordeningspartij (MNP) door Necmettin Erbakan.

Vanuit zijn uitvalsbasis in de Iskenderpaşamoskee in Istanbul speelde Kotku een belangrijke rol in de ontwikkeling van latere beleidsmakers en bureaucraten. Kotku zag in handel, educatie en technologie de sleutel van het westerse succes en moedigde zijn volgelingen aan zich niet te onttrekken aan modernisering maar hiervan te profiteren. De veranderende opvattingen van de Nakşibendi en Kotku speelden een belangrijke rol in de evolutie van antiwesterse en anti-globaliseringsopvattingen van vroegere islamitische bewegingen in Turkije tot de economisch liberale en pro-westerse opvattingen van de huidige AKP.

Tot Kotku’s gevolg in het Iskenderpaşa-seminarie behoorden ondermeer de latere ministers Hilmi Güler, Korkut Özal en Lütfü Doğan, en de premiers Turgut Özal en Recep Tayip Erdoğan.


1 2 Last »